Coördinaten en koersen

Een belangrijk onderdeel van de examenstof van klein vaarbewijs twee is het gebruiken van kaarten voor navigatie en llocatiebepaling.

Lengte- en breedtecirkels

Een meridiaan op de kaart verbindt punten van dezelfde lengte. Aan de uiteinden van de denkbeeldige as waar de aarde omheen draait, zijn twee punten gezet: de noordpool (N) en de zuidpool (S). Deze twee punten zijn door halve cirkels met elkaar verbonden. Deze lijnen noemen we lengtecirkels of meridianen. Ze zijn allemaal even lang. De lijn die over Greenwich bij Londen loopt, is de 0-meridiaan. Vanuit Greenwich gerekend lopen de lengtecirkels op tot maximaal 180° oost en 180° west. Eigenlijk is ‘lengtecirkel’ een verkeerde term, want het zijn halve cirkels. De meridiaan tegenover de 0-meridiaan is de meridiaan van 180°; samen vormen ze één cirkel. Tegenover de meridiaan 005° E die over Broek in Waterland loopt, ligt de meridiaan 175° W; samenvormen ze één cirkel.

Note

Lengtecirkels zijn dus allemaal even lang en gaan tot maximaal 180° oost (East) en west (West).

Parallellen of breedtecirkels

Een parallel op de kaart verbindt punten van dezelfde breedte. Precies tussen de polen, dus halverwege de meridianen, loopt een horizontale cirkel; dit is de evenaar of equator. Parallel aan deze evenaar lopen 90 cirkels richting zuid en 90 cirkels richting noord: de breedtecirkels of parallellen. Deze cirkels worden steeds kleiner. De cirkel van 90° (= de pool) is slechts een stip.

Note

Breedtecirkels worden naar de polen toe steeds kleiner en lopen tot maximaal 90° noord (North) en zuid (South).

Eenheden

Lengte

Op het land werk je met de meter. Op zee en ruim binnenwater werken we al eeuwen met de zeemijl. Dat is een heel logische, concrete en gemakkelijk te verklaren lengtemaat. Alle lengtecirkels (meridianen) lopen over de polen en zijn even lang. Het zijn cirkels en cirkels zijn verdeeld in 360 graden; 1 graad is weer verdeeld in 60 minuten en 1 minuut is 1 zeemijl. Let op: alleen de lengtecirkels (staande rand van de kaart) zijn allemaal even lang. De breedtecirkels worden naar de polen toe steeds kleiner en zijn dus ongeschikt voor de maatvoering.

Verhouding mijl — meter: 1 zeemijl = 1852 m (1,852 km). Verklaring: omtrek aarde is 40.000 km; 40.000 km delen door 360 (graden) en nog een keer door 60 (minuten) levert 1,852 km op.

Snelheid

De snelheid wordt vaak uitgedrukt in knopen. Voor de oorstrong van deze term zie Wikipedia:

1 knoop = 1 zeemijl/uur (= 1,852 km/uur).
6 knopen = 6 zeemijl/uur (= 11,112 km/uur).

Herkomst van de term "knopen"

"Vroeger werd op zeilschepen de snelheid gemeten door een houtblok of plankje, het log, aan een lijn overboord te gooien. De log bleef tamelijk onbeweeglijk in het water liggen, terwijl de boot doorvoer en de lijn afrolde. Door te meten hoeveel van de lijn in een bepaalde tijd afgerold werd, kon de snelheid van het schip bepaald worden. Aanvankelijk werd de lijn apart opgemeten, later werden er op regelmatige afstanden knopen in gelegd, zodat de afgerolde lengte eenvoudiger bepaald kon worden."

Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Knoop_(snelheid)