Voorrangsregels
Op het water kun je andere schepen tegenkomen die je koers kruisen, je tegemoetvaren of je inhalen. De voorrangsregels van het Binnenvaartpolitiereglement (BPR) helpen je bepalen wie in zo’n situatie moet uitwijken. In deze les leer je de verschillende situaties herkennen en welke regels daarbij gelden. Verleen voorrang tijdig en duidelijk door je koers of snelheid aan te passen. Geef de ander ruimte om te varen en te manoeuvreren en vermijd voor zijn boeg over te steken. Moet de ander voorrang verlenen, houd dan koers en snelheid. Dreigt toch een aanvaring die de ander alleen niet meer kan voorkomen, handel dan zelf om die te voorkomen.
Kruisende koersen
Voor alle boten
Stuurboordwal gaat voor
Bij kruisende of tegengestelde koersen met gevaar voor aanvaring moet het schip dat niet de stuurboordszijde van het vaarwater volgt, voorrang verlenen aan het schip dat die zijde wel volgt. Dit is een regel voor deze ontmoetingen, geen onbeperkt recht om altijd door te varen. Voor onder meer oplopen, vertrekken en bijzondere vaarwegsituaties gelden eigen bepalingen.
Stuurboordwal gaat over de rechte zijde van het vaarwater. Dit kan dus ook de linkerkant van het water zijn als het alleen daar diep genoeg is om te kunnen varen. Als je je op een groot meer bevindt, buiten een vaargeul, is er geen stuurboordwal.
Klein wijkt voor groot
Bij kruisende of tegengestelde koersen moet een klein schip in de hoofdregel voorrang verlenen aan een groot schip wanneer geen van beide de stuurboordszijde van het vaarwater volgt. Klein betekent in het BPR doorgaans korter dan 20 meter, maar er zijn uitzonderingen: bijvoorbeeld een veerpont, een vissersschip en een schip dat meer dan 12 passagiers mag vervoeren. Gebruik de BPR-definitie, niet alleen de lengte of het uiterlijk.
Neven wijkt voor hoofdvaarwater
Een boot die uit een nevenvaarwater komt (bijvoorbeeld een havenuitgang) moet uitwijken voor boten die op het hoofdvaarwater varen. Deze regel geldt ook als de boot uit het nevenvaarwater oplopend is.
Een nevenvaarwater is een vaarwater dat uitkomt op een hoofdvaarwater. Een nevenvaarwater is vaak een haven, maar kan ook een andere vaarweg zijn die uitkomt op een hoofdvaarwater.
Tussen verschillende typen boten
Motor wijkt voor spier wijkt voor zeil
Bij kruisende of tegengestelde koersen tussen kleine schepen van verschillende voortstuwingssoort wijkt een motorschip voor een zeilschip en voor een door spierkracht voortbewogen schip. Een door spierkracht voortbewogen schip wijkt voor een zeilschip. Pas dit toe als geen van de schepen de stuurboordszijde van het vaarwater volgt en geen bijzondere regel voorgaat.
Een zeilschip dat zijn motor gebruikt voor de voortstuwing geldt als motorschip, ook met gehesen zeilen. Alleen een motor aan boord hebben maakt een varend zeilschip nog geen motorschip. Een door spierkracht voortbewogen boot die de motor voor voortstuwing gebruikt, geldt eveneens als motorschip.
Tussen zeilboten onderling
Loef wijkt voor lij
Zeilen twee schepen over dezelfde boeg en kruisen hun koersen met gevaar voor aanvaring, dan wijkt het loefwaartse schip voor het lijwaartse schip. Loef is de kant waar de wind vandaan komt. In de afbeelding ligt de blauwe boot bovenwinds van de gele: de blauwe boot moet uitwijken. Dit geldt als geen schip de stuurboordszijde van het vaarwater volgt.
Zeilen over bakboord gaat voor zeilen over stuurboord
Zeilen twee schepen over verschillende boeg, dan wijkt het schip met de zeilen over stuurboord voor het schip met de zeilen over bakboord, als geen schip de stuurboordszijde van het vaarwater volgt. In de afbeelding wijkt rood voor geel. Verwar dit niet met loef wijkt voor lij: die regel gebruik je bij kruisende koersen wanneer beide schepen over dezelfde boeg zeilen.
Tussen motorboten of roeiboten
Kruisende koersen tussen kleine motorboten of roeiboten
Bij kruisende koersen tussen twee kleine motorschepen gaat het schip van stuurboord voor, als geen schip de stuurboordszijde van het vaarwater volgt. Hetzelfde geldt tussen twee door spierkracht voortbewogen schepen.
Tegengestelde koersen
Bepaal eerst of sprake is van tegengestelde koersen. Controleer daarna de stuurboordszijde van het vaarwater, klein of groot en de voortstuwingssoort. Gebruik de regel voor een schip van rechts niet voor twee schepen die recht op elkaar af varen.
Tussen motorboten of roeiboten
Beide naar stuurboord
Naderen twee kleine motorschepen elkaar op tegengestelde koersen met gevaar voor aanvaring en volgt geen van beide de stuurboordszijde, dan wijken beide naar stuurboord. Ze passeren elkaar bakboord op bakboord. Dit geldt ook tussen twee door spierkracht voortbewogen schepen.
Oplopen en voorbijlopen
Als een boot vanaf achteren een andere boot inhaalt, noemen we dat oplopen. De boot die inhaalt, wordt de voorbijlopende boot genoemd (en in de volksmond ook wel de oploper). Een groot schip die een klein schip voorbij loopt, kan en mag wel medewerking verlangen van het kleine schip. Dit kan het kleine schip doen door naar de zijkant te gaan of vaart te verminderen.
Voor alle boten
Tussen zeilboten
Een oploper passeert in beginsel aan bakboord van het andere schip. Aan stuurboord voorbijlopen mag ook als daarvoor ruimte is. Begin alleen als de manoeuvre veilig kan verlopen; de voorkeur voor bakboord maakt een onveilige inhaalmanoeuvre niet toegestaan.
Tussen zeilboten
Aan de loefzijde inhalen
Als een zeilboot een andere zeilboot voorbij loopt, moet dat bij voorkeur aan loefzijde van de voorloper gebeuren. Dit is dus afhankelijk van de windrichting. Als de wind van links komt, moet de oploper dus links inhalen.
De rede van deze regel is dat het inhalen aan deze zijde sneller gaat, omdat de oplopende boot de wind uit te zeilen van de andere boot haalt en er dus lekker snel voorbij is.
Herken eerst de onderlinge koersen
Bij tegengestelde koersen varen twee schepen recht of vrijwel recht op elkaar af. Bij oplopen nadert een schip het andere uit een richting van meer dan 22,5 graden achterlijker dan dwars: uit de sector achter het andere schip. De daaropvolgende inhaalmanoeuvre heet voorbijlopen, totdat de schepen geheel vrij van elkaar zijn. Een ontmoeting die geen van beide is, heet koers kruisen. Bij twijfel behandel je de situatie als tegengesteld of als oplopen.
Snelle schepen en grote schepen
Een snel schip moet volgens het BPR aan andere schepen voorrang verlenen. Dit is een bijzondere wettelijke categorie; een gewone snelle motorboot valt daar niet automatisch onder. Voor grote schepen onderling geldt bij tegengestelde koersen in de hoofdregel bakboord-op-bakboord passeren als het om twee motorschepen of een motorschip en een zeilschip gaat. Bij kruisende koersen gaat in die combinatie het schip van stuurboord voor. De stuurboordszijde van het vaarwater en bijzondere regels kunnen voorgaan. Voor twee grote zeilschepen gelden zeilregels.
Een engte herkennen
Een engte is een plaats waar twee tegemoetkomende schepen niet genoeg ruimte hebben om elkaar tegelijk voorbij te varen. Kijk dus naar de beschikbare ruimte voor deze twee schepen samen. Kunnen zij elkaar niet passeren, dan moet één van beide wachten. Bij de verdere beoordeling van de ontmoeting maak je onderscheid tussen een engte met stroom en een engte zonder stroom.
Hindernis aan stuurboord bij kleine schepen
De volgende regels gelden als er geen stroom loopt en de doorvaart niet met tekens wordt geregeld. Ontmoeten twee kleine motorboten elkaar in de engte, dan verleent de motorboot met de hindernis aan haar eigen stuurboordzijde voorrang. Hetzelfde geldt als zij de binnenbocht aan stuurboord heeft. Tussen twee kleine roeiboten op spierkracht geldt deze regel ook. Beoordeel stuurboord vanuit de vaarrichting van de boot.
Een zeilschip: heeft het de engte bezeild?
Een zeilschip heeft de engte bezeild als het er onder zeil doorheen kan zonder te hoeven opkruisen. Kijk daarvoor naar de windrichting en de koers door de engte. Bij een ontmoeting tussen een klein motorschip of een kleine roeiboot op spierkracht en een klein zeilschip gaat het zeilschip voor als het de engte bezeild heeft. Heeft het kleine zeilschip de engte niet bezeild, dan verleent het juist voorrang aan een tegemoetkomend klein schip. Ook deze regels gelden zonder stroom en zonder doorvaartregeling met tekens.
Stroom in de engte
Wordt de doorvaart niet met tekens geregeld en loopt er stroom, dan verleent het schip dat tegen de stroom in vaart voorrang aan het tegemoetkomende schip dat met de stroom mee vaart. Dit geldt ook als het schip met de stroom mee klein is en de tegenligger groot. De regels voor een engte zonder stroom mag je hier niet zomaar gebruiken.
Zonder stroom: klein en groot
Zonder stroom en zonder doorvaartregeling met tekens verleent een klein schip in een engte voorrang aan een tegemoetkomend groot schip. Voor grote schepen onderling gelden eigen bepalingen: een groot motorschip met een hindernis of de binnenbocht aan stuurboord verleent voorrang aan het tegemoetkomende grote schip. Een groot motorschip verleent ook voorrang aan een groot zeilschip dat de engte bezeild heeft. Een groot zeilschip dat de engte niet bezeild heeft, verleent voorrang aan een tegemoetkomend groot schip.
Twee zeilschepen in de engte
Ontmoeten twee kleine zeilschepen elkaar zonder stroom en zonder doorvaartregeling met tekens, controleer dan eerst of zij de engte bezeild hebben. Heeft één klein zeilschip de engte niet bezeild, dan verleent dat schip voorrang aan het tegemoetkomende kleine schip. Hebben beide de engte bezeild en zeilen zij over verschillende boeg, dan verleent het schip met de zeilen over stuurboord voorrang aan het schip met de zeilen over bakboord. Dezelfde regel voor verschillende boeg geldt tussen twee grote zeilschepen die beide de engte bezeild hebben.